*लवकरच पिकांच्या रोग व्यवस्थापना बदल माहिती मिळेल......!

Wednesday, 14 August 2013

कांद्याचं तेवढं बोला राव...!

मुंबई/नाशिक – महागाईत सर्वच खाद्यपदार्थांचे भाव वाढलेत. मात्र, कांद्यानं उचल खायला सुरवात केली, की शहरीवर्गाच्या डोळ्यात पाणी यायला सुरवात झालीय. प्रति किलो दहा रुपयांवरुन कांदा आता ५० ते ६० रुपयांवर पोहोचलाय. नवीन आवक सुरू होत नाही तोपर्यंत भाव कमी होण्याची शक्यता नाही. विशेष म्हणजे, सर्वसामान्य ग्राहक किलोभर कांद्याला ५० रुपयांवर रोकडा मोजत असला तरी शेतकऱ्यांना २५ ते ३० रुपयेच मिळतायत. सध्याचा श्रावण हा व्रतकैवल्याचा महिना असल्यानं कांदा खाण्याचं प्रमाणं खूपच कमी होतं. तरी ही परिस्थिती आहे.

onions1दुष्काळाचा फटका
भीषण दुष्काळामुळं राज्यात कांद्याचं उत्पादन कमी झालंय. परिणामी सर्वच बाजारपेठांमध्ये कांद्याची आवक कमी होवू लागलीय. चाळींमधील कांद्याचा साठा संपू लागलाय. यामुळं मागील एक महिन्यांपासून बाजारभाव वाढू लागलेत. त्यातच काबाडकष्ट करणाऱ्या बळीराजाला दोन पैसे मिळू द्या वो...अशी भूमिकाही बरेचजण घेतायत. त्यातूनच मल्टीप्लेक्समध्ये एका चित्रपटासाठी शंभराची नोट मोडणाऱ्यांनी उगीच खळखळ करु नये, असं आवाहनही केलं जातंय. सर्वच खाद्यपर्दार्थांचे भाव वाढत असताना कांद्याचं तेवढं बोला राव...अशी परिस्थिती की निर्माण केली जातेय, असा प्रश्नही काहीजण विचारतायंत.
निर्यात थांबविणार नाही - पवार
कांद्याची निर्यात थांबविणार नाही. भाव पडतात तेव्हा शेतकर्‍यांच्या डोळ्यांत पाणी येते. दुष्काळात टँकरने पाणी आणून शेती जगवली. त्यामुळे आता बाजारात कांदा आहे. भाव वाढल्याने शेतकर्‍यांना थोडा फायदा होऊ द्या. त्यामुळे त्यांच्यावरील खर्चाचे ओझे कमी होईल, असं केंद्रीय कृषीमंत्री शरद पवार यांनी पुण्यात बोलताना सांगितलं.
मागणीच्या तुलनेत निम्मीच आवक
एप्रिल ते जूनदरम्यान सरासरी दीड हजार रुपये दर मिळाल्याने शेतकऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर कांदा विक्रीसाठी आणला. त्याचवेळी दुसरीकडे टिकाऊ व चवीला तिखट असे वैशिष्ट्य असलेल्या गावठी कांद्याची सध्या सर्वत्र चणचण भासत आहे. हॉटेल व घरच्या जेवणातूनही कांदा गायब होत आहे. एकूणच देशभरात आवकेच्या तुलनेत दुप्पट प्रमाणात मागणी आहे. देशभरात रोज ७० हजार टन कांदा सध्या विक्रीसाठी येत आहे. या फरकामुळंच कांद्याचे दर प्रतिक्विंटल चार हजारांवर गेल्याचं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. कांद्याचं आगार असलेल्या नाशिक जिल्ह्यासह इतर ठिकाणीही यंदा कांद्याचं पीक सरासरीपेक्षा पन्नास टक्के कमी झालंय. त्याचा थेट परिणाम गेले दोन महिने बाजारात दिसतोय. वाढती मागणी आणि त्याच्या निम्म्याहून कमी झालेली आवक यामुळं कांद्याच्या दराचा आलेख हा चढताच आहे. महाराष्ट्रासह बिहार, राजस्थान, गुजरातमध्येही गावठी कांदा संपल्यातच जमा आहे. नवा लाल कांदा यायला अजुन जवळपास दीड-दोन महिने वेळ आहे. त्यामुळं आवक कमीच आहे. त्यातच शुक्रवार, शनिवार आणि रविवार असे तीन दिवस सलग सुट्टी आल्यानं नाशिक जिल्ह्यातल्या लासलगाव, नांदगाव, येवला या बाजारसमित्या बंद आहेत. त्यामुळंही कांद्याच्या आवकीवर परिणाम झालाय. सोमवारपासुन सर्व बाजारसमित्यांचं काम सुरु होईल, पण जोपर्यंत नविन कांदा बाजारात येत नाही तोपर्यंत कांद्याचे भाव कमी होणार नाहीत, असं व्यापाऱ्यांचं म्हणणं आहे.

वाशी मार्केटला दर ५० रुपयांवरonion3
वाशी एपीएमसीमधील होलसेल मार्केटमध्ये शनिवारी कांद्यानं प्रति किलो ४५ रुपयांचा दर गाठल्यानं किरकोळ मार्केटमध्ये कांदा ५० ते ५५ रुपये प्रति किलो झालाय. वाशी एपीएमसीमध्ये शनिवारी फक्त 75 गाड्या कांद्याची आवक झाली.
पुण्यात भाव ४० रुपयांवर
पुण्यातही कांद्याची आवक कमी झाल्यानं शुक्रवारी मार्केट यार्डात कांद्याला तीन वर्षांतील उच्चांकी म्हणजेच दहा किलोसाठी ४०० रुपयांपर्यंत भाव मिळाला. तीन वर्षांपूर्वी प्रति दहा किलो ७०० रुपये भाव मिळाला होता. कांद्याचे भाव आणखी वाढण्याची शक्यता वर्तविली जात आहे. मार्केट यार्डात गेल्या आठवडाभर नियमितपणे ७० ते ८० ट्रक कांद्याची आवक होत होती. काल केवळ ३० ट्रक झाल्याने कांद्याला उच्चांकी भाव मिळाला.
...........................onion 5

चार दिवसांत गावठी कांद्याची झालेली आवक व बाजारभाव
दिनांक कांद्याची आवक दर
(क्विंटलमध्ये) (क्विंटलचे)
सोमवार (ता. 5) : 18 हजार 647 किमान 2100, कमाल 3249, सरासरी 2550
बुधवार (ता. 7) : ऑगस्ट 9 हजार929 किमान 2401, कमाल 3174, सरासरी 2951 रुपये
गुरुवार (ता. 8) : 7 हजार 768 किमान 2500, कमाल 3698, सरासरी 3351 रुपये
शुक्रवार (ता. 9) : 5 हजार क्विंटल किमान 3451, कमाल 4000, सरासरी 3751 रुपये

पिक पहाणी.

शेती विषयक माहिती » पिक पहाणी.
 
कोणाच्याही जमीनीस पिक पाहणी सदरी कोणाचेही नांव लावले जाते व तलाठी हे काम करतात अशी सार्वजनिकरित्या शेतकरी किंवा खातेदार चर्चा करतांना आपण पाहतो. 1971 साली याबाबत शासनाने पिक पाहणीच्या संदर्भातील नियम बनविले व तेव्हापासून अशाप्रकारे कोणाच्याही जमीनीला दुसर्‍या कोणाचेही नांव थेट पिक पाहणीस लावण्याचे अधिकार तलाठयांना नसल्याचे स्पष्ट केले.
दरवर्षी खरीप व रब्बी या दोन्ही हंगामात प्रत्यक्ष फिरुन पिकांची नोंद 7/12मध्ये लावली जाते. सर्वसाधारणपणे सप्टेंबर मध्ये खरीपाची व डिसेंबर अखेरपर्यंत रब्बी पिकांची पाहणी करुन नोंदी केल्या जातात.
वरीलप्रमाणे पिकांच्या निरीक्षण काळात, सर्व जमीनीच्या बाबतीत मालक हाच जमीन कसतो काय याची पडताळणी करणेदेखील अपेक्षित असते. 7/12 वर नांव असणारी व्यक्ती आणि प्रत्यक्ष जमीन कब्जात असलेली व्यक्ती एकच आहे काय याची पडताळणी तलाठयाकडून केली जाते. जमीन मालक किंवा त्याचे कुटूंबीय ही जमीन कसत असतील तर त्यांचे स्वत:चे नांव "खुद्द" या स्वरुपात 7/12 स पिक पाहणी सदरी लावली जाते. मात्र प्रत्यक्ष जमीत कब्जात असलेली व्यक्ती ही जमीन मालकापेक्षा वेगळी आहे, असे लक्षात आल्यास तलाठयाने खाली दिलेल्या गाव नमुना 14 मध्ये माहिती भरुन, या नोंदवहीचा उतारा तहसिलदाराकडे कार्यवाहीसाठी पाठविणे अपेक्षित असते.
गांव नमुना-14 : अधिकार अभिलेखात जमीन कब्जात असल्याचे मानण्यांत येणार्‍या व्यक्ती व्यतिरिक्त जमीन कब्जात असलेल्या व्यक्तिंची नोंदवही.
अ.क्र. भूमापन अ.क्र. भूमापन क्रमांकाचा उपविभाग खाते क्रमांक वर्ष. अधिकार अभिलेखात नांव नोंदलेल्या व्यक्ती व्यतिरिक्त जमीन कब्जात असलेल्या इतर व्यक्तींचे नांव. स्तंभ-6 मधील व्यक्तींकडे ज्या तारखेपासून जमीन कब्जात असेल ती तारीख. शेरा
1
2
3
4
5
6
7
8
यावरुन आपल्या असे लक्षात येईल की, मालकाशिवाय दुसर्‍या व्यक्तीचे नांव 7/12 वर कूळ व खंड सदरी थेट लावण्याचे कोणतेही अधिकार तलाठयास नाहीत. वर नमुद केल्याप्रमाणे नमुना 14 मध्ये, मालकाव्यतिरिक्त जो माणूस जमीन कब्जात असल्याचा दावा करतो, त्या संदर्भातील माहिती लिहीलेली असते.
नमुना 14 मधील माहिती तहसिलदाराकडे मिळाल्यानंतर तहसिलदाराकडून त्या त्या गावातील अशा सर्व जमीनीच्या बाबतीत चौकशीच्या तारखा लावल्या जातात. चौकशीच्या तारखा, भेट देण्याची प्रत्यक्ष तारीख व वेळेची पूर्वसूचना संबंधीत खातेदारांना तसेच तलाठी यांना किमान 7 दिवस अगोदर देणे अपेक्षित आहे. पिक पाहणीच्या चौकशीच्या वेळी शेजारच्या खातेदारांना सुध्दा चौकशीसाठी गावाच्या चावडीवर उपस्थित रहाण्यास कळविले जाते.
पिक पाहणीच्या प्रकरणामध्ये जेव्हा जमीन मालक सोडून अन्य व्यक्ती, जमीन आपल्या ताब्यात आहे असा दावा करीत असतात त्यावेळी ही जमीन कशी व केव्हा ताब्यात आली, जमीनीत कोणकोणती पिके घेतली, आजरोजी कोणती पिके घेत आहेत व प्रत्यक्षात जमीन आपण कसली आहे काय याबाबतचा पुरावा देणे अपेक्षित असते. अनेक वेळा शेतकरी खातेदार हे खरेदीविक्रीचा व्यवहार कायद्यानुसार पूर्ण करु शकले नाहीतर, पिक पाहणीच्या द्बारे नाव लाऊन आडमार्गाने व्यवहार पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करतात. वास्तविक "जमीनीचा ताबा हा जमीनीच्या मालकीपाठोपाठ आला पाहिजे" हे कायद्याचे सर्वमान्य तत्व आहे. म्हणून अगोदर मालकी कशी आली व नंतर ताबा कसा आला याबाबत पुरावा दिला गेला पाहिजे. या संदर्भात शेतकर्‍यांना खालील महत्वाचे मुद्दे लक्षात ठेवले पाहिजेत.
(1) कूळ कायद्यानुसार "जातीने जमीन कसणे" या व्याख्येमध्ये खालील बाबींचा समावेश होतो.
(अ) स्वत:च्या अंगमेहनतीने.
(ब) स्वत:च्या कुटूंबातील कोणत्याही इसमाच्या अंगमेहनतीने.
(क) स्वत:च्या किंवा कुटूंबातील कोणत्याही इसमाच्या प्रत्यक्ष देखरेखीखाली मजुरीने लावलेल्या मजुरांकरवी अथवा रोख रकमेत किंवा मालाच्या रुपात परंतु पिकाच्या हिश्श्याच्या रुपात नव्हे, द्यावयाच्या वेतनावर ठेवलेल्या नोकराकरवी जमीन कसणे असा होतो. अपवाद : विधवा स्त्री, अवयस्क किंवा शारीरिक किंवा मानसिक दौर्बल्य जडलेला इसम, सशस्त्र, फौजेत नोकरी करणारा इसम, हे नोकरांमार्फत, मजुरांमार्फत कसत असतील तरी ते स्वत:च जमीन कसतात असे मानले जाते.
(2) पिकपाहणी सदरी मालकाव्यतिरिक्त दुसर्‍या व्यक्तीचे नांव हे जमीन मालकाने निर्माण केलेल्या कायदेशिर ताब्यानुसारच लावले पाहिजे. " जमिनीचा ताबा हा जमिनीच्या मालकी पाठोपाठ आला पाहिजे" हे कायद्याचे सर्वमान्य तत्व आहे.
(3) एखाद्या वर्षी मालकाव्यतिरिक्त दुसर्‍याचे नाव वहिवाट सदरी लागले म्हणजे तो आपोआप कूळ झाला असे होत नाही. कूळकायद्यानुसार कूळ व मालक यांच्यात करार होणे, कूळ व मालक असे नाते सिध्द होणे, कूळाने मालकास खंड देणे इत्यादी बाबी कूळ सिध्द होण्यास आवश्यक आहे.
कूळ कायदा कलम 32 ओ चा अशावेळी संबंध येऊ शकतो. कूळकायदा कलम- 32 ओ नुसार जमीन मालकाने 1-4-57 नंतर निर्माण केलेल्या कोणत्याही कूळवहिवाटीच्या बाबतीत, जातीने जमीन कसणार्‍या कूळास अशी कूळवहिवाट सुरु झाल्याच्या तारखेपासून एक वर्षाच्या आंत त्याने धारण केलेली जमीन मालकांकडून खरेदी करण्याचा हक्क असतो. कूळकायद्याने कूळास दिलेला हा हक्क बजावण्याची त्याची इच्छा असेल तर त्याने एक वर्षाच्या आंत त्या संबंधात जमीन मालकास व शेतजमीन न्यायाधिकरणास (तहसिलदार) विहीत रितीने कळविले पाहिजे.
(4) मालकाशिवाय दुसर्‍या व्यक्तीचे नांव वहिवाट सदरी लागल्यास अशी व्यक्ती 7/12 मधील नोंद दाखवून वहिवाटीस अडथळा येऊ नये अशी मागणी करुन दिवाणी न्यायालयातून मनाई आदेश आणू शकते व असे मनाई आदेश अनेक दिवस राहिल्यास प्रकरणात गुंतागुंत निर्माण होते.
(5) दरवर्षीची पिकपाहणी ही स्वतंत्र असते. त्यामुळे एका वर्षी पिकपाहणीला मालकाव्यतिरिक्त दुसर्‍याचे नांव लागले तरी पूढच्या वर्षी सुध्दा नमुना-14 भरुन तहसिलदार यांनी रितसर पिकपाहणी प्रकरणाची चौकशी केली पाहिजे.

शेती विषयक माहिती » जमीनीचे रेकॉर्ड.

शेती विषयक माहिती » जमीनीचे रेकॉर्ड.
 
अत्याधुनिक पध्दतीने शेती करण्याबरोबरच शेतीविषयक बदलत्या कायद्याचे ज्ञान होणे शेतकर्‍यांच्या दृष्टीने अत्यंत आवश्यक आहे. विविध कायद्यांची व जमिनीच्या रेकॉर्डची माहिती नसल्यामुळे मागच्या पिढीतील अनेक शेतकर्‍यांना त्रास सहन करावा लागला.
देशभरामध्ये विविध न्यायालयात सध्या सुमारे अडीच कोटीच्या वर खटले प्रलंबित आहेत. एकटया महाराष्ट्रातच अशा खटल्यांची संख्या 30 लाखाच्यावर आहे. प्रत्येक खटल्यातील दोन बाजू व त्यामध्ये गुंतलेली कमीतकमी दोन कुटुंबे विचारात घेतली तर खटल्यामध्ये किती व्यक्ती गुतलेल्या आहेत याचा अंदाज बांधलेला बरा! यातील बहुतांश खटल्यांमध्ये, खटल्याचे मूळ कारण हे मुख्यत: मालमत्ता किंवा मिळकत हे आहे.
अत्याधुनिक पध्दतीने शेती करणार्‍या शेतकर्‍यांनी आपल्या शेतीमध्ये नव-नवीन प्रयोग करुन आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करुन उत्पन्न वाढीचे जोरदार प्रयत्न चालविले आहेत. त्या प्रयत्नांना त्यांच्या कायदेविषयक ज्ञानाची जर जोड दिली गेली तर असा शेतकरी निश्चितपणे प्रगती करु शकेल. यासाठी प्रत्येक शेतकर्‍याने जमिनीबाबतचे रेकॉर्ड सतत अद्यावत ठेवणे आवश्यक आहे व कायद्याच्या तरतुदी समजावून घेतल्या पाहिजेत.
खरेतर प्रत्येक शेतकर्‍याने आता स्वत:च्या जमिनीसंबंधीच्या कागदपत्रांची एक मुलभूत फाईल तयार केली पाहिजे. अशा फाईलमध्ये किमान खालीलप्रमाणे कागदपत्रे ठेवावीत.

(1) मालकीविषयीची कागदपत्रे :
यामध्ये आपण कसत असलेली जमीन ही आपल्या मालकीची कशी झाली हे दाखविणारी कागदपत्रे मूळ स्वरुपात प्रत्येक शेतकर्‍याने आपल्याकडे ठेवली पाहिजेत. यामध्ये मुख्यत: खरेदीचा दस्त, बक्षीसपत्राचे दस्त, मृत्युपत्र, किंवा अन्य स्वरुपाचा मूळ दस्तऐवज यांचा समावेश होतो. जर वडीलोपार्जित जमीन नावावर आली असेल तर प्रत्येक शेतकर्‍याने एका कोर्‍या कागदावर वंशवेल लिहून काढला पाहिजे. त्यामध्ये आजोबांचे नांव, त्यांना असणारी एकूण मुले व मुली, त्यांच्या मृत्युनंतर झालेल्या वारसाच्या नोंदी, कायद्यानुसार आलेला हिस्सा व त्यानुसार किती जमीनीपैकी किती क्षेत्र आपल्या नावावर झालेले आहे हे शेतकर्‍याला समजले पाहिजे. यामध्येच सर्व वारसांच्या नोंदी, फेरफार नोंदीचे उतारे, वारस ठरावाचे उतारे लावावेत.


(2) 7/12 उतारा :
आपल्या हक्काची नोंद दरवर्षी योग्यरित्या केली जाते किंवा नाही हे पाहण्यासाठी प्रत्येक शेतकर्‍यांने दरवर्षी आवर्जुन 7/12 च्या उतार्‍याची नक्कल घेऊन मूळ फाईलला लावली पाहिजे. जमीन मालकीची झाल्यापासूनचे सर्व 7/12 उतारे या फाईलमध्ये लावल्यास शेतकर्‍याच्या नवीन पिढीलादेखील आपले हक्क समजण्यास मदत होईल.

(3) जमीन मोजणीचे नकाशे :
ज्या ज्या जमीनी आपल्या मालकीच्या अगर वहिवाटीच्या आहेत, अशा जमीनीच्या मोजणीचे नकाशे प्रत्येक शेतकर्‍याजवळ असणे आवश्यक आहे. शेजारच्या शेतकर्‍याने अतिक्रमण केल्यानंतर ऐनवेळी धावपळ करुन किंवा अर्जंट मोजणीची फी भरुन गरजेनुसार जमीन मोजण्यापेक्षा आपल्या सर्व जमीनी एकदा रितसर मोजून त्यांचे नकाशे आपल्याजवळ ठेवणे शेतकर्‍याच्या हिताचे आहे.

(4) जमीनीचे मूळ टिपण व फाळणीचे उतारे :

शासनामार्फत जमाबंदी करतांना राज्यातील सर्व जमीनी मोजण्यांत आल्या असून त्यांचे मोजमाप या टिपण पुस्तकात नोंदविलेले असते. आपल्या मालकीच्या जमीनीचे मूळ टिपण व फाळणीचे उतारे तालुका निरिक्षक, भूमी अभिलेख (मोजणी खात्याच्या कार्यालयाकडून) प्राप्त करुन घेऊन आपल्या मूळ फाईलला लावावेत. या नकलांमुळे जमीनीचे एकूण क्षेत्रफळ, लांबी, रुंदी समजण्यास शेतकर्‍याला मदत होईल.
(5) 8अ चा उतारा :
आपल्या नावावर एकूण कोणकोणत्या गटातील किती जमीन आहे हे दर्शविणारा गांव दप्तरातील नमुना म्हणजे 8अ चा उतारा होय. जमीन जर खरेदीची असेल तर, खरेदी तारखेनंतर घेतलेला 8अ चा उतारा फाईलला लावावा तसेच दरवर्षी शेतसारा भरल्यानंतर 8अ चा उतारा फाईलला लावावा. जमीन जर वडीलोपार्जित चालत असलेली असेल तर वडील हयात असतांना त्यांच्या नावावर एकूण किती जमीन होती व आजरोजी आपल्या नावावर किती जमीन आहे हे दाखविणारे दोन्ही 8अ चे उतारे प्राप्त करुन घेऊन फाईलला लावले पाहिजेत.
(6) इतर हक्कातील नोंदीविषयक कागदपत्रे :
आपल्या मालकीच्या कोणत्याही जमीनीबाबत इतर हक्कांमध्ये काही नोंदी असल्यास त्याबाबतची कागदपत्रे शेतकर्‍यांनी मूळ फाईलमध्ये लावली पाहिजेत. यामध्ये मुख्यत: सोसायटीच्या कर्जाच्या बोजाच्या नोंदी ज्या "ई" करारपत्राच्या आधारे करण्यांत त्या "ई" करारपत्राचा नमुना, किंवा बँकेचे कर्ज घेतलेले असल्यास गहाणखताची प्रत इत्यादींचा समावेश होतो. जमीनीमध्ये हक्क सांगणार्‍या काही व्यक्तिंची नांवे इतर हक्कात असल्यास ती नोंद कशाच्या आधारे आली हे सांगणारी कागदपत्रे मूळ फाईलला लावणे आवश्यक आहे.
(7) जमीन महसूलाच्या पावत्या :
दरवर्षी जमीन महसूल भरल्यानंतर तलाठयामार्फत दिल्या जाणार्‍या पावत्या हा एक कायद्याच्या ञ्ृष्टीने अतिशय महत्वाचा पुरावा मानला जातो. हा पुरावा शेतकर्‍याने व्यवस्थित सांभाळून व अद्यावत स्वरुपात ठेवला पाहिजे.
(8) घराच्या मालकी हक्काबाबतचे रेकॉर्ड :
शेतकर्‍याने शेतात किंवा अन्यत्र घर बांधले असेल तर त्या घराच्या बाबतीत मिळकतीचा उतारा, खरेदी पत्र, घरपट्टी भरल्याच्या पावत्या इत्यादी महत्वाची कागदपत्रे देखील या फाईलमध्ये लावावीत.
(9) पूर्वीचे खटले व त्या विषयीची माहिती :
स्वत:चे हितसंबंध असणार्‍या सर्व जमीनींच्या बाबतीत पूर्वी कोणतीही केस कोणत्याही कोर्टात चालली असेल तर अशा केसची कागदपत्रे, त्यातील जबाबाच्या प्रती, निकाल पत्र, इत्यादी कागदपत्रे काळजीपूर्वक जपून ठेवली पाहिजेत.

(10) इतर कागदपत्रे :

या शिवाय शेतकर्‍याच्या जमीनीचा ज्या ज्या ठिकाणी संबंध येतो, त्या संदर्भात जो कागदोपत्री व्यवहार केला असेल, त्या संबंधीची सर्व कागदपत्रे जपून ठेवली पाहिजे. यामध्ये तगाई माफीचे आदेश, सारा माफीचे आदेश, नवीन शर्तीने जमीन दिली असल्यास त्याबाबतचे आदेश, भूसंपादनाची नोटीस, कृषी गणनेच्या वेळी दिलेली माहिती, किंवा अन्य महत्वाची कागदपत्रे यांचा समावेश होतो.
अशा तर्‍हेने जर प्रत्येक शेतकर्‍याने आपल्या जमीनीचे रेकॉर्ड ठेवले तर, प्रत्येक शेतकर्‍याला व त्यांच्या मुलांनादेखील आपले जमीनीविषयक हक्क अधिक चांगल्या ञ्ृष्टीने समजून घेता येतील व मालमत्तेमधील भांडणे कमी होण्याला मदत होईल. शिवाय ऐनवेळी कोणतीही कागदपत्रे मिळवण्यासाठी फारशी धावपळ करावी लागणार नाही. पिढयानपिढया कष्ट करणार्‍या शेतकर्‍याला सुध्दा आपल्या नावावर कोणकोणते गट नंबर आहेत, त्यापैकी कोणत्या गटावर कर्ज काढलेले आहे, कोणता गटनंबर कूळ कायद्याच्या वादात अडकलेला आहे असा फरक कळून येत नाही. जमीनीसंबंधीचे रेकॉर्ड वरीलप्रमाणे अद्यावत ठेवल्यास त्याच्या हिताचे संरक्षण होण्यास निश्चितपणे 

माहिती तंत्रज्ञान शेतीसाठी उपयुक्त

शेतीमधील नवीन तंत्रज्ञाना बरोबरीने इंटरनेटवर देखील माहितीचा प्रचंड खजिना वेबसाईटवर त्याबाबतची माहिती...


 www.agri.mah.nic.in : महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाचे हे अधिकृत संकेतस्थळ आहे.या संकेतस्थळवर कृषी विभाग,त्यातील नवी भरती ,विभागाची कार्यपद्धती आदी माहिती सुरुवातीला दिली आहे.तसेच राज्याचा नकाशा दिला आहे.त्यातील प्रत्येक जिल्हावार माउसने क्लिक केल्यावर त्या त्या जिल्हातील शेती संबधीची माहिती मिळते.त्याशिवाय बियाणे,खते,कीटकनाशके यांच्या उपल्बधतेची माहितीही या संकेतस्थळावर मिळते.विशेष म्हणजे हे संकेतस्थळ मराठी भाषेतही पाहाण्याची सोय आहे.
या संकेतस्थळावर उपल्बध असलेली महत्वाची माहिती:
1) शैक्षणिक,माती परीक्षण आणि कीडनाशक अंश तपासणी प्रयोगशाळांची माहिती
2) हवामानाचा अंदाज,मह्त्वाचे नकाशे, सादरीकरणे, टेंडर्स 
3) बाजारभाव, निर्या, किमान आधारभूत किंमत
4) शेतीसंबधित महत्वाची आकडेवारी,राष्ट्रीय पीक विमा 
5) पीक उत्पादन,प्रतवारी, अन्नप्रक्रिया, सेंद्रियशेती,जैवतंत्रज्ञान,ग्रीन हाउस, उतीसंवर्धन, एकात्मिक पीक           व्यवस्थापन ,मृद व जल संधारण इत्यादीची सविस्तर माहिती 
6) हवामानाचा अंदाज,मह्त्वाचे नकाशे, सादरीकरणे, टेंडर्स 
7) मह्त्वाचे संपर्क ,प्रदर्शने,प्रशिक्षण कार्यक्रम
8) विविध योजना, जीआर, लाभार्थींची नावे, कृषीविषयक शासकीय प्रकाशने
9) नॅशनल हॉर्टीकल्चर मिशन आणि नॅशनल फूड सिक्युरिटी मिशन यासंबंधीची माहिती.
या संकेतस्थळावर जाण्यासाठी येथे क्लिक करा.

www.apeda.com:'कृषी व प्रक्रियायुक्त अन्न निर्यात विकास प्राधिकरण' (अपेडा) या संस्थेचे हे संकेत स्थळ आहे.यावर संस्थेची माहिती,नोंदणी करण्याची पद्धत,संस्थेची कार्य पद्धती, भारताचे निर्यात विभाग,बासमती निर्यात विकास संस्था,अभ्यास अहवाल,प्रकाशने, आपेडा कडून निर्यात केली जाणारी उत्पादने,त्यांच्या लॅब रेग्नीशन सिस्टीम,व्यापारासंदर्भातील माहिती,ट्रेड जंक्शन,आंतराष्ट्रिय किंमती, पीकनिहाय आयातदार व निर्यातदारांची यादी आदी माहिती या संकेत स्थळावर मिळू शकते.त्याच प्रमाणे काही आंतरराष्ट्रिय मह्त्वाच्या घटना, निर्यातीसंबंधी नवे निर्णय तसेच नव्या योजना,इंडीयन अ‍ॅग्री ट्रेड जंक्शन,ग्रेपनेट इत्यादी बद्दलची माहिती या संकेत स्थळावर उपल्बध आहे.ही माहिती हिंदी मध्ये पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.

www.nabard.org:हे संकेतस्थळ राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँकेचे(नाबार्ड) आहे.बँकेची माहिती,तिची विकासकार्य,मॉडेल्स प्रकल्प,ग्रामीण अर्थव्यवस्था,नाबार्डचे विभाग,कर्जपुरवठा विषयी माहिती, नाबार्ड रुरल बॉडस,न्यूजलेटर.नोकरीच्या संधी,संद्या चालू असलेली कामे, तसेच ताज्या घडामोडी, टेंडर्स, वार्षीकअहवाल आदी बाबदची सविस्तर माहिती या संकेतस्थळावर उपल्बध आहे.या संकेतस्थळावर जाण्यासाठी येथे क्लिक करा.

कृषी विद्यापिठांचे संकेतस्थळे :
www.dbskkv.org:
डॉ.बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ,दापोली 
www.mpkv.mah.nic.in:
महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी 
www.mkv2.mah.nic.in
मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी 
www.pdkv.mah.nic.in
डॉ.पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला 
                                      महाराष्ट्रतील कृषी विद्यापीठांची संकेतस्थळे.

शेतीविषयी महत्वाची संकेतस्थळे खालील प्रमाणे 

Monday, 10 June 2013

लिंबू-

लिंबू-
  1. कागदी लिबू - मध्यम प्रतीचा जमीनीत 6*6 मिटर अंतरावर लागवड करावी.
  2. पी.डी.के.व्ही. लाईम हा नवीन वाण जास्त फळे व चांगली प्रत आणि जास्त रस असलेला वाण आहे.
  3. साईसरबती 10 वर्षे वयापेक्षा जास्त मोठ्या झाडास 600..300..600 किलो एन.पी.के. प्रती हेक्टरी + 15 किलो निंबोळी पेंड, 15 किलो शेणखत । वर्ष । 10 वर्ष वयाचा झाडास दिल्यास ऊत्पादन वाढते. 40 टक्के नत्र जुनमध्ये 30 टक्के सप्टेबर व 30 टक्के जानेवारी मध्ये द्यावे.

डाळींब-

डाळींब-
  1. डाळींबाचा पिकास द्यावयाच्या पालाशयुक्त खतासाठी म्युरेट ऑफ पोटॅश पेक्षा सल्फेट ऑफ पोटॅशची निवड करणे अधिक योग्य आहे आणि त्याचा वापर सेंद्रीय खताबरोबर केल्याने ऊत्पादनात वाढ होते.
  2. डाळींबामध्ये शॉट होल बोररच्या नियंत्रणासाठी क्लोरोपायरीफॉस 0.005 टक्के + डायक्लॉटॉव्हस 0.5 टक्के आणि कार्बारील 0.25 टक्के + बोर्डोमिश्रण 1 टक्के + ट्रायकोडर्मा व्हीरीडी 0.5 टक्के हा संस्कार इतरांपेक्षा 15 दिवसांनी सर्वात चांगला परिणाम आढळून आला.
  3. डाळींब नवीन वाण - फुले अरक्ता ( नं 11।3 (303) ) या वाणाचे फळ रक्तासारखे लाल दिसते. व उत्पादन 29.83 कि.ग्रा. । झाड मिळते या वाणाचे बी मऊ गोड व परदेशात पाठविण्यासाठी उत्तम आहे. ह्या वाणात फळावरील ठीपके व फुलकिडे यांचासाठी संवेदनशील आहे.
  4. डाळींबामध्ये फ्युजेरिअम विल्टचा नियंत्रणासाठी कार्बारील + बोर्डोमिश्रण + ट्रायकोडर्मा व्हेरीडी 0.5 टक्के चा चांगला परिणाम मिळाला च्या वापराने 30 दिवसानंतर झाडात चांगली सुधारणा दिसून आली.
  5. हलक्या जमिनीत 5 मिटर * 5 मिटर अंतरावर लागवड करुन पुर्ण वाढलेल्या डाळींबाच्या झाडांना सुक्ष्म नळी ठीबकद्वारे 20% ओलीत क्षेत्र मिळण्याइतके पाणी दर दिवसाआड देण्याची शिफारस करण्यात येत आहे. या पध्दतीत उत्पादनात लक्षणीय वाढ होते व पाण्याची 30 टक्के बचत होते.

टोमॅटो-

टोमॅटो-
  1. टोमाटा व काकडीच्या पाने पोखरणा-या आळीच्या नियंत्रणासाठी कामरोमाझीन 0.003 % हे किटकनाशक प्रभावी दिसुन आले.
  2. टोमॅटोमध्ये फळे पोखरणा-या आळीच्या नियंत्रणासाठी झेंडुची लागवड 'Trap Crop' म्हणुन वापर करणे चांगले परीणामकारक दिसुन आले व फायद्याचे आढळले. सर्वात कमी फळे पोखरणा-या अळीचे प्रमाण Tomato + झेंडु (Merigold + Cypermethrin) या संस्कारामघील आढळले.
  3. टोमॅटोवरील फळपोखरणा-या आळीच्या प्रभावी नियंत्रणासाठी पीक 50 % फुलो-यावर आल्यानंतर प्रती हेक्टरी 250 रोगग्रस्त अळ्यांपासुन बनवलेली विषाणुंचे द्रावण (एच. एन. पी. व्ही. 250 एल. ई.) यांच्यातील फवारण्या 10 दिवसांच्या अंतराने घ्याव्यात.
  4. फळ पोखरणा-या आळीच्या नियंत्रणासाठी ट्रायकोग्रामा प्रीटीओसम या परोपजीवी किटकाचे 50 हजार प्रौढ प्रती हेक्टरी प्रसारण (2.5 लक्ष प्रौढ प्रती हेक्टर) या प्रमाणे आठवड्याच्या अंतराने 5 प्रसारणे करावीत पहिल्या प्रसारणापासुन 5 दिवसानंतर सदर किडीचा विषाणू (HNPV) 250 LE प्रती हेक्टरी या प्रमाणात आठवड्याच्या अंतराने पीक 50 % फुलो-यावर आल्यानंतर 3 फवारण्या देण्याची किंवा सदर किडीच्या विषाणूची 250 LE प्रती हेक्टरी 250 LE प्रती हेक्टरी या प्रमाणात आठवड्याच्या अंतराने 5 फवारण्या देण्याची शिफारस करण्यात येत आहे.
  5. मध्यम मर्यादीत वाढीच्या टोमॅटोच्या संकरीत वाणासाठी 20 टन शेणखत व 300:150:150 किलो प्रती हेक्टर नत्र,स्फुरद, पालाश या रासायनीक खतांच्या मात्रा देण्याची शिफारस करण्यात येत आहे. यापैकी निम्मे नत्र, संपूर्ण स्फुरद व पालाश तसेच पूर्ण शेणखताची मात्रा लागवडीवेळी द्यावी. उरलेले नत्र लागवडीनंतर 3 हप्त्यात विभागुन द्यावे.
  6. टोमॅटोच्या ' धनश्री' वानासाठी शेणखत 20 टन प्रती हेक्टर आणी मुख्य अन्नद्रव्य 200:100:100 नत्र, स्फुरद, पालाश प्रती हेक्टर देण्याची शिफारास केली आहे. टोमॅटोच्या पूर्व लागवडीच्या अगोदर शेणखताची पूर्ण मात्रा तसेच नत्र खताची अर्धी मात्रा, स्फुरद व पालाश खताची पूर्ण मात्रा द्यावी आणि नत्राची राहीलेली मात्रा तीन समान भागामध्ये करून 20 दिवसांच्या अंतराने द्यावी.

भेंडी-

भेंडी-
  1. भेंडीच्या अर्का अनामिका वाणाच्या पश्चीम महाराष्ट्रातील मैदानी प्रदेशातील उन्हाळी पिकास प्रती हेक्टरी 150 किलो नत्र दोन हप्त्यात, 50 किलो स्फुरद व 75 किलो पालाश खते द्यावीत.
  2. भेंडी बिजोत्पादनाच्या उत्पादनाकरीता 30 X 40 सेमीवर टोकण आणि 100+50+50 किलो नत्र,स्फुरद,पालाश प्रती हेक्टरी खतमात्रा योग्य.
  3. भेंडीच्या पिकासाठी 20 टन चांगले कुजलेले शेणखत, 100 किलो नत्र, 50 किलो स्फुरद, 50 किलो पालाश प्रती हेक्टरी पेरणीच्या वेळेस द्यावे. फक्त नत्राची मात्रा 50 % पेरणीच्या वेळेस द्यावी व उरलेली 50 % मात्रा एक महीन्यानंतर देण्याची शिफारस आहे. त्याच बरोबर 30 X 20 सेमी अंतरावर पेरणी केल्यामुळे बियाणे जास्तीत जास्त मीळते.
  4. भेंडी नवीन वाण फुले उत्कर्ष (जी.के IV-3-3-3) या वाणाचे उत्पादन 23 टन प्रती हेक्टरी आहे. हे उत्पादन अर्का अनामीकापेक्षा 43.26 % जास्त आहे. अर्का अनामीकाचे उत्पादन प्रती हेक्टरी 16.12 टन आहे. हा वाण हळदी रोग (Yellow Vein mosaic virus) साठी प्रतीकारक आहे. फळांची क्वालीटी चांगली आहे व त्यांची परिपक्वताही लवकर आहे. (पहीली तोडणी 49 ते 52 दिवस)
  5. जी.के IV-3-3-3 या वाणाने 215.92 क्विंटल प्रती हेक्टर हे सर्वाधीक उत्पादन दिले. फळे आकर्षक, सरळ, लुसलुशीत हिरवीगार व चकचकीत आहेत केवडा रोगाचा प्रादुर्भाव कमै दिसला. खरीप व उन्हाळी लागवडीस पूर्व प्रसारीत केला.

सोयाबिन-

सोयाबिन-
  1. ज्योती पेरणीयंत्र सोयाबिनच्या पेरणीकरीता वापरल्याने 20 टक्के उत्पादन वाढले.
  2. वेगवेगळ्या लवकर तयार होणा-या सोयाबिनच्या तीन जातीच्या प्रगत जातीच्या प्रयोगात के-93005, व के-93007 प्रत्येकी ( 2797 किलो प्रती हेक्टरी) व (2670 किलो प्रती हेक्टरी ह्या वाणाचे ऊत्पन्न मिळाले.
  3. सोयाबिन पिकावर पडणा-या महत्वाच्या किडींच्या नियंत्रणासाठी पीक फुलो-यात असताना 0.01 टक्के फेनव्हेलरेट किंवा 0.01 टक्के फ्लूव्हॅलीनेट या किटकनाशकांची फवारणी केली असता तुडतुडे, फुलकिडे, पाने खाणारी अळी, केसाळ अळी या किडींचे नियंत्रण प्रभावीपणे होते.
  4. सोयाबिन पीकाचे अधिक उत्पन्न येण्यासाठी 50 किलो नत्र ( 50 टक्के नत्र पेरणीच्या वेळी व उरलेला नत्र पेरणीपासून 20-25 दिवसांनी) 75 किलो स्फुरद खताबरोबर देण्याची विविध हवामान विभागासाठी शिफारस करण्यात येत आहे.
  5. मैदानी विभागातील पर्जन्यगट क्र. 1 व 2 मधील क प्रकारच्या जमीनीत जे.एस-335 ची पेरणी मे च्या दुस-या पंधरवड्यापासून ते जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यत करावी.
  6. उपपर्वतीय मावळ विभागातील गट क्र-7 मधिल मध्यम प्रकारच्या जमीनीत सोयाबिनच्या अधिक उत्पादनासाठी एम.ए.सी.एन-13 व एम.ए.सी.एस.-124 ची पेरणी 26 व 27 या हवामान आठवड्यात करावी.
  7. सोयबिन फुले कल्याणी (डी.एस.-228) जास्त उत्पादन देणारा वाण ( 23-24 क्वींटल प्रती हेक्टरी ) तांबेरा रोगासाठी प्रतीकारक उत्पादन पि.के-1029 वाणापेक्षा 25 टक्के जास्त व जे.एस-335 वाणापेक्षा 29 टक्के जास्त.
  8. सोयाबिनच्या टी.ए.एम.एस-38 हा नवीन वाण जास्त उत्पादन देणारा वाण आहे. लवकर येणारा व मुख्य रोग व किडींना प्रतीकारक आहे.
  9. सोयाबिनच्या बियाण्यातील प्रोटीनचे प्रमाण वाढविण्यासाठी (40 टक्के पर्यत ) नत्र 30 किलो ग्रॅम + 75 किलो पालाश पेरणीच्या वेळेस टाकावे व 2 टक्के नत्राची फवारणी 40 दिवसानंतर करण्याची शिफारस आहे.
  10. सोयाबिन पिकासाठी प्रमाणीत केलेल्या खताची मात्रा कमी करुन (15 कि. नत्र आणि 16 किलो स्फुरद प्रती हेक्टरी ) वापरावी व बियाण्याला रायझोबियम कल्चर व आणि पि.एस.बि. (25 ग्रॅम प्रती किलो बियाणे) साठी अमोनियम मॉलिब्डेट ( 4 ग्रॅम प्रती किलो बियाणे) साठी वापरल्यास ऊत्पादन वाढते.
  11. सोयाबिनचे ऊत्पादन वाढविण्यासाठी 2 किवा 4 ओळीनंतर सोयाबिनच्या शेवटच्या कोळपणीच्या वेळेस सरी सोडावयाची शिफारस आहे.
  12. पेंडीमेथिलीन 1 किँलो क्रीयाशिल घटक प्रती हेक्टरी पेरणीनंतर लगेच फवारल्यास व 20 - 25 दिवसांनी एक खुरपणी केल्यास तणांचे नियंत्रण होते.
  13. सोयाबिन + मध्यम कालावधीचे तुरीचे वाण (3.1) आंतरपिक या ओळीचा प्रमाणात मध्यम खोल जमीनीसाठी शिफारस.
  14. सोयाबिन खोडमाशी नियंत्रणासाठी पेरणीनंतर 20 दिवसांनी रोगार 1 मिली. प्रती फवारणे.
  15. In Micronutrient trial application of Zinc 5 Kg per ha. Seed treatment with sodium molybdate 4 g per kg alone and along with fym recorded significant increase in yield Maximum being in Zinc 5 Kg per ha + FYM 10 t per ha
  16. डी.एस.-228 या वाणाचे उत्पन्न तुल्य वाण पिके-1029 पेक्षा 16.07 टक्के, जे.एस-335 पेक्षा 23.94टक्के व एम.ए.सी.5-450 पेक्षा 18.32 टक्के अधिक असल्याने तसेच हा वाण तांबेरा रोगात तुल्य वाणापेक्षा कमी बळी पडते.

Monday, 18 March 2013

भुईमुग रोगाचे/किडीचे नाव : लाल केसाळ अळी


भुईमुग

रोगाचे/किडीचे नाव : 
लाल केसाळ अळी

कारणीभूत घटक : 
1) शेताची अस्वच्छता. 
2) यजमान पिकाची उपलब्धता. 
3) वातावरणातील बदल घटते तापमान व वाढता गारवा. 

रोगांचे /किडीचे वर्णन : 
या किडीचे पतंग मध्यम आकाराचे पंखावर गुलाबी छटा असलेले असून त्यावर काळे ठिपके असतात. पतंग दिसण्यास सुंदर असतो. अळीच्या अंगावर असंख्य केस असतात अळीचा रंग पीवळसर गुलाबी असून दिन्ही बाजूस काळे पट्टे असतात 
नुकसानीच्या प्रकार – प्रथम आळ्या पुंजक्याने आढळतात, पानाच्या खालच्या बाजूने खातात, पानातील हिरवा भाग खाल्ल्यामुळे पाने जाळीसारखी दिसतात नंतर अळ्या विखूरल्या जाऊन झाडाचे कोवळे भाग खातात प्रादुर्भाव जास्त झाल्यास पानावर मोठी भोके दिसतात, अळ्या एका शेतातून दुस-या शेतात जातात. 
यजमान पिके – सुर्यफूल, सोयाबीन, बहूवर्षीय पिके, ई. मागच्या बाजूस अंडी घालते एक मादी ३०० ते १४०० अंडी घालते. अंडी १-५ दिवसात ऊबतात, अळीअवस्था १८ ते २८ दिवस राहते. नंतर जमिनीत कोषावस्थेत जाते ती १०-१८ दिवस राहाते कीडीचा जीवनक्रम ३५ – ४८ दिवसात पुर्ण होतो. किडीच्या प्रादुर्भाव – ऑक्टोबर ते डिसेंबर या कालावधीत जास्त होतो.

प्रतिबंधात्मक उपाय : 
1) खोल नांगरट करावी 
2) तूर, हरभरा, टोमॅटो इत्यादी सारखे पिकाचा बिवड पिके वापरू नयेत. 
3) कामगंध सापळे ३ – ५ प्रती हेक्टर प्रमाणे वापरावेत.
4)प्राथमिक आवस्थेत अंडीपुंज नष्ट करावेत 

नियंत्रणात्मक उपाय : 
1) किडीचा प्रादुर्भाव दिसून येताच एन्डोसल्फान किंवा फोसेलॉन १५ मिली किंवा मोनोक्रोटोफॉस १३ मिली प्रती १० लिटर पाणी याप्रमाणे फवारणी करावी. 
2) निंबोळी आर्क ५ टक्के ची फवारणी करावी. 
3) एस.एल.एन.पी.व्ही ५०० एल.ई. १० मिली प्रती १० लीटर पाण्यातून फवारणी घ्यावी 

Monday, 14 January 2013

सहज करता येण्याजोगे शेती-उद्योग.

  बदलत्या काळानुसार शेतीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर नवनव्या तंत्रज्ञानाचा वापर वाढीस लागला आहे. नत्र,स्फ़ुरद, पालाश या मुख्य खतांसोबतच सुक्ष्मखतांचा (Micro nutrient fertilizers) वापर वाढला आहे. पैकी नत्र,स्फ़ुरद,पालाश या मुख्य खतांची निर्मीतीसाठी प्रचंड गुंतवणुकीचे कारखाने लागतात.
परंतू सुक्ष्मखतांची (Micro nutrient fertilizers) निर्मीती किंवा प्रक्रिया-पॆकिंग करून विपनन करणे हा उद्योग/व्यवसाय म्हणुन अत्यंत चांगला पर्याय ठरू शकतो.
या अनुषंगाने इच्छूकांना मदत व्हावी या उद्देशाने येथे काही कृषीसंबधित करता येण्याजोग्या उद्योगांची एक यादी बनविण्याचा प्रयत्न करित आहे.


१) सुक्ष्मखते (Micro nutrient fertilizers)
पिकांच्या जोमदार वाढीसाठी १६ मुलद्रव्यांची (elements) आवश्यकता असते. त्यापैकी Fe, Zn, Mn, Cu, B, Mo, Cl हे प्रमुख मुलघटक असुन यांच्या एकापेक्षा अधिक मुलघटकांच्या योग्य त्या प्रमाणात मिश्रणाला सुक्ष्मखते म्हणतात. सध्या या सुक्ष्मखंतांना प्रचंड मागणी आहे.
मुलद्रव्यांची (elements) नांवे खालील प्रमाणे.
1) Copper sulphate (CuSO4.5H2O)
2) Zinc sulphate (ZnSO4.7H2O)
3) Borax or Sod.Borate (Na2B4O7.10 H2O)
4) Manganese Sulphate (MnSO4.4H2O)
5) Ammonium Molybdate ( (NH4)6Mo7O24.4H2O)
6) Ferrous sulphate (FeSO4.7H2O)
7) Magnesium sulfate (or magnesium sulphate)
………………………………………………………………………
२) जैविक खते (Bio-fertilizers)
A. Nitrogen fixers
Symbiotic: – Rhizobium, inoculants for legumes.
Non-symbiotic: – For cereals, millets, and vegetables.
a) Bacteria:-
i). Aerobic:-Azatobacter, Azomonas, Azospirillum.
ii) Anaerobic:- Closteridium, chlorobium
iii) Facultative anaerobes- Bacillus, Eisherichia
b) Blue green algae- Anabaena, Anabaenopsis, Nostoe
A. Phosphate solubilizing micro-organisms.
B. Cellulolytic and lignolytic micro-organisms.
C. Sulphur dissolving bacteria.
D. Azolla.
………………………………………………………………………….
३) संप्रेरके - फ़वारणीच्या माध्यमातुन वापर केला जातो.
पिकांची कायीक वाढ, फ़ळांची गुणवत्तासुधारणा, पिकांचा कालावधी
कमि-जास्त करणे वा तत्सम कारणासाठी संप्रेरके वापरली जातात.
सध्या वापरात असलेली काही मुख्य संप्रेरके.
१) आमिनो अ‍ॅसिड – Amino Acid.
२) जिबरेलिक अ‍ॅसिड – Gibberellic acid (also called Gibberellin A3, GA, and (GA3)
३) नॆपथ्यालिक अ‍ॅसेटिक अ‍ॅसिड – NAA
४) ह्युमिक ऎसिड – Humic acid – Fulvic acid organic plant food and root growth promoters
……………………………………………………………………………
१) या उद्योगांसाठी जिल्हा उद्योग केंद्र,खादी-ग्रामोद्योग वा इतर शासकिय विभागांकडून बिजभांडवल स्वरूपात अर्थसाहाय्य होऊ शकते.
२) वर उल्लेखिलेले बहुतांश उद्योग २५ लाखाचे आंत असल्याने पंतप्रधान रोजगार योजनेंतर्गत सबसिडी मिळण्यास पात्र आहेत.
वरिल सर्व उत्पादनांना चांगली मागणी असून मालाची गुणवत्ता व मार्केटिंग
कौशल्य या दोन बाबींच्या आधारावर सहज यशप्राप्ती होऊ शकते.
.शुभेच्छासह.

Friday, 4 January 2013

कमी खर्चिक संरचित हरितगृह


आवश्‍यक सामान
  1. लाकडी खांब
लाकडी खांबांची निवड या ग्रीनहाउसच्या मजबूतीसाठी फार महत्वाची आहे. नीलगिरीचे खांब कसोरिनापेक्षा जास्त फायद्याचे ठरतात कारण यामध्ये उधई लागत नाही आणि बुरशी पण सहसा लागत नाही. आणखी, खिळे लावल्यास, यांचे लाकूड फाटत नाही कारण याची फायबर मजबूत आहे.
दोन प्रकारचे पोल वापरतात. एक 7 ते 10 सेंमी.व्यासाचे व दुसरे 5 सेंमी.चे असतात.
मोठ्या आकाराच्या वस्तू मुख्य बांधणीसाठी व लहान आकाराच्या वस्तू आधाराला टेकू देण्यास वापरतात.
  आवश्यक असलेल्या पोल्सची संख्या:-
मोठ्या व्यासाचे पोल    :    21
लहान व्यासाचे पोल     :    34
एकूण पोल            :    55
  जीआय वायर
 
4 मिमि व्यासाची जीआय वायर
मुख्य बांधणीच्या बांबूंना बांधण्यासाठी वापरतात. एकूण 2 किलोग्राम वायर हवी.
2. खिळे
लांब खिळे लाकडी खांबांना ठोकण्यासाठी वापरतात. 7 सेमी; लांबीचे खिळे 3किलो हवेत.
3.यूव्ही स्टेबिलाइज्ड एलडीई फिल्म
संरचना कोणत्या ही लवचिक ग्रीनहाउस आवरणांसाठी योग्य आहे. LDPE(लो डेंसिटी पॉलिथिन) फिल्म सामान्यपणे ग्रीनहाउस करीता विश्वभरातवापरतात. त्यांना इंस्टाल करणे सोपे असते आणि त्या स्वस्त असतात. भारतात, LDPE फिल्मचे उत्पादक इंडियन पेट्रोकेमिकल लि. (IPCL) आहेत आणि त्यांच्या कडे ग्रीनहाउस साठी लागणारे सर्व साहित्य मिळते. आमच्या प्रायोगिक वापरात असे आढळले कि या कंपनीच्या फिल्म वापरल्याने रोपांच्या वाढीकरीता आवश्यक असलेल्या पुष्कळ बाबतीत फायदा आहे जसे, अल्प प्रकाश, CO2, आणि संबंधित आर्द्रता यांची परिमाणे आणि प्रमाण व्यवस्थितपणे सांभाळले जावू शकते.
एकूण आवश्यक फिल्म
फिल्म (यूव्ही फिल्म लो डेंसिटी पॉलिथिन फिल्म) फ्लोर क्षेत्राच्या 2.48 पट मोठी असावी लागते. उदा. 35' x 20' = 700 स्क्वे.फुटाच्या ग्रीनहाउससाठी 1736 स्क्वे.फुट यूव्ही फिल्मची गरज पडते. या फिल्मचे वजन अंदाजे 30 किग्रा. भरते ज्याची जाडी 200 मायक्रॉन असते.
 
6. कोलतार/बिट्यूमेन:    2 लिटर
  1. 1. एलडीपीई फिल्म रोल (10 सेमी. रूंदीचा)
  एलडीपीई फिल्मचा रोल/उरलेली यूव्ही स्टेबिलाज्ड एलडीपीई फिल्मचा रोल ज्याची रूंदी 10 सेंमी. असेल पोल बांध्ण्यासाठी वापरतात. जोड, आणि वायरचा सरळ संबंध
यूव्ही स्टेबिलाज्ड फिल्मशी येवू न देणे.
आवश्यक असलेली एकूण फिल्म किलोग्रामध्ये:   3 किलोग्राम
8. प्लॅस्टिकची दोरी
प्लॅस्टिकची दोरी LDPEशीटला ग्रीनहाउस स्ट्रक्चर आणि दोरी यांच्या मध्ये सैंडविच करण्यासाठी वापरतात. वाÚयामुळे शीट उडून जावू नये म्हणून असे करतात. प्लॅस्टिकची दोरी     :   5 किलोग्राम
 
9. बांबूच्या काठ्या

बांबूचा वापर परिघाभोवती वरपासून खालपर्यंत जोड सांधण्यासाठी आणि एलडीपीई शीटला आधार देण्यासाठी करतात. एकूण 30 शीटची गरज असते.
11.जोड खिळे
1. जोड खिळ्यांचा वापर शीटला रबराच्या वॉशरबरोबर जोडण्यासाठी करतात.
2. मुख्य बांधकामाशी शीटला पक्क्या त Úहेने ठोकण्यासाठी जोड खिळ्यांचा वापर करतात.
  आवश्यक एकूण जोडखिळे ¼ 1’इंच लांबीचे½ :   250 ग्राम

Saturday, 22 December 2012

पाणीटंचाईशी सामना करीत डाळिंब केले यशस्वी

जालना जिल्ह्यातील एका शेतकऱ्याने पाण्याची टंचाई असतानाही डाळिंबाची बाग जगविण्याची शर्थ केली. मागील दोन वर्षांपासून ते डाळिंबाची शेती करीत असून प्रतिकूल परिस्थितीतही त्यांनी यश मिळवण्याचा प्रयत्न केला आहे.
बोअरचे पाणी विकत घेणे असो की टॅंकरचे पाणी वापरणे असो की साठवलेले पाणी असो, या ना त्या रीतीने त्यांनी पिकांचे पाण्याअभावी होणारे नुकसान वाचवण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला आहे. त्याचे फळही त्यांना चांगल्या प्रकारे मिळाले आहे. 



जालना जिल्ह्यातील नळणी समर्थ हे भोकरदन तालुक्‍याच्या ठिकाणापासून सुमारे अठरा किलोमीटर अंतरावरील छोटेसे गाव आहे. येथील शेती जिरायती प्रकारची आहे. काही होतकरू शेतकरी पाण्याची उपलब्धता लक्षात घेऊन मोसंबी, डाळिंब पिकांची निवड करतात. या गावातील संजय सुभाषराव वराडे यांचे शिक्षण बी.एस्सी. रसायनशास्त्र विषयात झाले आहे. त्यांची घरची आर्थिक परिस्थिती मध्यम असून सुमारे 70 एकर संयुक्त शेती आहे. त्यांचे अजोबा स्वातंत्र्य सैनिक होते. त्याकाळी परिसरात नावजलेले शेतकरी म्हणून अजोबा परिचित होते. त्यांच्या शेतीची परंपरा चालवण्याचे काम संजय करीत आहेत. सध्या संयुक्त कुटुंबाची शेतीची संपूर्ण जबाबदारी त्यांच्याकडेच आहे. कापूस हे त्यांचे मुख्य पीक असून एकरी 15 क्विंटलपर्यंत उत्पादन घेतात. त्याचबरोबर मका, गहू, ज्वारी ही पिकेदेखील ते घेतात. पारंपरिक पिकांत बदल करताना त्यांनी मागील वर्षी तीन एकर क्षेत्रात आले पीक, तीन एकरात मोसंबी घेतली. आल्याचे त्यांना एकरी 70 क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळाले आहे. मोसंबीचेही एकूण क्षेत्रात सुमारे 18 ते 20 टन उत्पादन मिळाले. यापूर्वी त्यांनी उसाचादेखील प्रयोग केला असून लावणीचे त्यांना 50 ते 55 टन उत्पादन मिळाले आहे. मागील वर्षी हाच खोडवा पाण्याअभावी जगवणे त्यांना जिकिरीचे झाले. त्यामुळेच एकरी केवळ 27 टन उत्पादनावर त्यांना समाधान मानावे लागले. कापूस हे त्यांच्यासाठी महत्त्वाचे पीक असले तरी वाढलेली महागाई व खर्च पाहता प्रति क्विंटल चार हजार रुपयांपेक्षा अधिक दर मिळाला तर ते परवडते असे ते म्हणतात. म्हणूनच उत्पन्न वाढविण्याच्या दृष्टीने त्यांनी फळपिकांकडे मोर्चा वळवला. त्यात नगदी पिकाचे उत्पन्न म्हणून दोन वर्षांपूर्वी त्यांनी डाळिंबाची निवड करून सुमारे साडेसातशे झाडांची लागवड केली. 13 x 9 फूट अंतरावर लागवड केली. भगवा वाणाची निवड केली. औरंगाबाद जिल्ह्यातील एका प्रगतिशील शेतकऱ्याकडून 11 रुपये प्रति नग याप्रमाणे कलमे विकत आणली. सल्ला, नियोजन आणि पहिल्या अनुभवातील प्रयत्न यांचा मेळ घालून सुमारे दोन एकर क्षेत्रात त्यांना साडेपाच टन उत्पादन मिळाले. त्याला गुणवत्तेनुसार किलोला 40, 45 ते 50 रुपयांप्रमाणे भाव मिळाला. पहिल्या अनुभवानंतर डाळिंबाची लागवड वाढवली. आता एकूण पंधराशे झाडे असून, पैकी सुमारे दोन एकरातील झाडे उत्पादनक्षम होऊन त्यांनी उत्पन्न दिले आहे. उर्वरित झाडांपासून येत्या ऑक्‍टोबरपासून उत्पादन मिळण्यास सुरवात होणार आहे. 

पाण्याअभावी अशी जगवली बाग 
बहरात असताना पाणी कमी पडल्याने बाग वाया जाईल या हिशोबाने आपली पंधराशे झाडे जगविण्याचा प्रयत्न संजय यांनी केला आहे. सत्तर एकर क्षेत्रापैकी तीस एकर क्षेत्रावर त्यांनी ठिबक सिंचन केले आहे. 

सुरवातीच्या टप्प्यात बागेला व्यवस्थित खते, पाणी, सूक्ष्म अन्नद्रव्ये, शेणखत, निंबोळी पेंड आदींचे नियोजन केले. गरजेनुसार 12 .61.00, 19,19.19. 13.40.13., 0.52.34, 0.0.50 आदी विद्राव्य खतांचा वापर केला. जैविक घटकांमध्ये ट्रायकोडर्मा, गंध सापळे आदींचाही वापर केला. 

उन्हाळ्यात पाणी कमी पडू लागल्याने संजय यांनी एका सहकाऱ्यांकडून बोअरचे पाणी विकत घेण्याचे ठरवले. त्यासाठी पाईपही खरेदी केला. एप्रिल-मेच्या काळात दोन महिने हे पाणी देऊन बाग जगविली. त्यासाठी सुमारे 30 हजार रुपये खर्च करावा लागला. सहा ते आठ तासांसाठी सुमारे सहाशे रुपये (प्रति दिन) पाण्यासाठी खर्च करावे लागल्याचे संजय म्हणाले. शेततळ्याची सुविधा नसल्याने पाण्याची छोटी टाकी त्यांनी बांधली होता. त्यात साठवलेले पाणी टप्प्याटप्प्याने बागेला दिले. विहिरीचा स्रोत होता, मात्र त्यालाही पाणी कमी पडू लागले. 

पिकांच्या अवशेषांचाही वापर 
पाण्याचा थेंब वाया जाऊ नये म्हणून संजय यांनी प्रयत्न केले. काही प्रसंगी उसाचे पाचट, गव्हाचे अवशेष, तर काही वेळा चक्‍क पत्रावळ्यांचा वापर मल्चिंग म्हणून केला व जमिनीतील ओलावा टिकवण्याचा प्रयत्न केला. 
साडेसातशे झाडांसाठी हस्त बहराचे हे व्यवस्थापन होते. 

उत्पादन व उत्पन्न 
डाळिंबाची काढणी जून महिन्यात सुरू झाली तेव्हा केलेल्या प्रयत्नांचे खरे फळ मिळाल्याचे संजय यांनी सांगितले. त्यांना कमाल 1300 ते किमान 900 रुपये प्रति क्रेट दर मिळाला. सुमारे 1050 रुपये प्रति क्रेट या हिशेबाने 52 रुपये प्रति किलो भाव मिळाला. पाणी कमी पडल्याने काही वेळा फळे अपरिपक्‍व राहिली. मात्र ही फळेदेखील 800 रुपये प्रति क्रेट या भावाने विकण्यात आली. मालाची विक्री नाशिकच्या बाजारपेठेत केली. एकूण तीन लाख 80 हजार रुपयांचे उत्पन्न त्यांच्या हाती आले. यात कीडनाशके व खते यांच्यासाठी सुमारे 70 हजार रुपये खर्च आला. बोअरचे पाणी विकत घेताना 30 हजार रुपये खर्च आला. एक वर्ष बहर नियोजनासाठी साडेसातशे झाडांमागे सुमारे एक लाख 75 हजार रुपये खर्च झाला. यात खुरपणी, शेणखत, छाटणी, फवारणी, काढणी, तार, बांबू यासह किरकोळ खर्चाचा समावेश आहे. भारनियमन, मजुरी आणि पाणी या तीन मुख्य समस्या भेडसावत असल्याचे संजय यांनी सांगितले. प्रति व्यक्ती महिन्याला सहा हजार रुपये मजुरी द्यावी लागते. असे तीन मजूर ठेवले आहेत. याशिवाय वडील सुभाष वराडे, आई सौ. मीराबाई तसेच बंधू यांचीही मोलाची मदत मिळत असल्याचे संजय म्हणाले. 

मागील वर्षाच्या तुलनेत उत्पादनात अधिक वाढ घेण्याचा संजय यांनी निर्णय घेतला होता. मात्र उन्हाळ्यात पाणी कमी पडल्याने त्यांना अपेक्षित उद्दिष्टापर्यंत पोचणे शक्‍य झाले नाही. मात्र बोअरचे पाणी विकत घेणे असो की पाण्याची टाकी असो, त्याचा वापर करीत त्यांनी झाडे जगवून ती उत्पादनक्षम करण्यापर्यंत सारे कष्ट संजय यांनी समर्थपणे पेलले. 

टॅंकरने पाणी देऊन कपाशी जगवली  
उपलब्ध पाणीही मर्यादित स्वरूपाचे होते. हे लक्षात घेऊन बीटी कपाशीलाही संजय यांनी टॅंकरमार्फत पाणी दिले. 
सुमारे 2500 लिटर क्षमतेचा टॅंकर त्यांना 800 रुपयानं विकत घ्यावा लागला. असे पाच ते सात टॅंकर त्यांनी आताच्या काळात विकत घेऊन ते विहिरीत साठवले व त्या पाण्यावर कपाशी जगविण्याचा प्रयत्न केला आहे. अनेकवेळा डाळिंबाची बाग मर्यादित पाण्यात जगवताना एक दिवसाआड पाणी द्यावे लागले. आमच्या भागात पाण्याची टंचाई भासल्यानेच चांगले उत्पादन व उत्पन्न घेण्यावर मर्यादा येत असल्याचे संजय म्हणाले. त्यांच्या भागात 15 ते 20 शेतकरी डाळिंब उत्पादक आहेत. तेही सध्या टॅंकरने पाणी विकत घेऊन आपल्या बागांचे संगोपन करीत असल्याचे संजय यांनी सांगितले. 

शेती करीत असताना अडीअडचणी येतच असतात. त्यासाठी पर्याय शोधणे महत्त्वाचे असते. त्यातूनच हिंमत न हारता संजय समस्यांची सोडवणूक करीत राहिले. त्यांच्या बंधूंच्या मदतीने इंटरनेटचा आधार घेऊन त्यांनी डाळिंबाच्या शेतीसाठी सल्ला घेण्याचा प्रयत्न केला आहे. ज्ञान घेण्याची आवड, सतत कृषी विभागाशी संपर्क यामुळे पूरक योजनांचा लाभ घेऊन नवनवीन प्रयोग करून शेतीत यशस्वी होण्याचा प्रयत्न असल्याचे त्यांनी सांगितले. संजय "ऍग्रोवन'चे नियमित वाचक आहेत. त्यांना कृषी विभागाने पुरस्कार दिला आहे. त्यातील रकमेतील काही भाग विभागाने ऍग्रोवनची वर्गणी भरण्यासाठी वापरला व त्याचा लाभ संजय यांना दिला. ऍग्रोवनमधील लेख, यशकथा यांचा आपल्या पीक नियोजनासाठी पुरेपूर उपयोग होत असल्याचे ते म्हणाले. 

संपर्क - संजय वराडे, 7588089509

संशोधक शेतकरी पंढरीनाथ मोरे यांचे नियोजन


संशोधक शेतकरी पंढरीनाथ मोरे यांचे नियोजन नगर जिल्ह्यातील सांगवी भुसार येथील पंढरीनाथ मोरे यांची संशोधक आणि प्रयोगशील शेतकरी म्हणून सर्वत्र ओळख आहे. अवर्षणग्रस्त परिस्थितीतही पाण्याचे नियोजन चांगले करण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो. त्यांच्या व्यवस्थापन तंत्राचा परिसरातील अनेक शेतकऱ्यांनाही फायदा झाला आहे. मोरे यांच्या 33 एकर क्षेत्रातील फळबागेत सध्या चिकू, पेरू, आवळा, मोसंबी, आंबा आदी फळझाडे आहेत. दुष्काळी स्थितीतही बाग हिरवीगार ठेवण्याचा त्यांचा प्रयत्न स्तुत्य आहे. पाण्याचे काटेकोर नियोजन करण्याच्या प्रयत्नांबद्दल सांगताना मोरे म्हणाले, की सन 1990 पासून संपूर्ण फळबाग क्षेत्रावर ठिबक सिंचनाचा वापर करत आहे. पावसाचे पाणी छतावर साठवूनही त्याचे व्यवस्थापन केले आहे. स्थानिक गरजेचा विचार करून मी "वॉटर कंडिशनर' उपकरण विकसित केले आहे. पाण्याच्या अचूक नियोजनासाठी त्याचा फायदा झाला आहे. या उपकरणामुळे पाण्याची गुणवत्ता सुधारते. 
कसे आहे उपकरण? 

मोरे म्हणाले, की या वॉटर कंडिशनरमध्ये कॅटॅलिक आणि मॅग्नेटिक परिणाम तयार होतात. विहिरीच्या काठावर हे वॉटर कंडिशनर उपकरण लावायचे असते. त्यात व्हेंच्युरी असते. ज्या शेतकऱ्यांना याचा वापर करायचा आहे ते शेतकरी पाण्याचा नमुना तपासून म्हणजे त्याचा पृथक्‍करण अहवाल आणून आमच्याकडे देऊ शकतात. त्यावरून त्याच्या गरजेनुसार वॉटर कंडिशनरमध्ये सुधारणा करता येते. यात शेतकऱ्याचा पंप प्रति मिनिट किती लिटर पाणी डिसचार्ज करतो, मोटर किती एचपीची आहे ते पाहावे लागते. उपकरण यंत्रणेत एक कॅटॅलिस्ट चेंबरही असतो. तो जमिनीखाली साडेतीन फूट खाली बसवला जातो. वॉटर कंडिशनरमधून पाणी पुढे गेल्यानंतर रासायनिक अभिक्रिया होतात. पाण्याचा पृष्ठीय ताण (सरफेस टेन्शन) कमी होतो. पाणी अधिक प्रमाणात जमिनीमध्ये झिरपते. कॅटॅलॅक्‍टिक इफेक्‍टमुळे पाण्याला वेटर इफेक्‍ट (अधिक ओलावा धरणारे पाणी) प्राप्त होतो. 

माती अधिक सच्छिद्र होते. भुसभुशीत होते व वाफसा अधिक काळ टिकून राहतो. अधिकाधिक पाण्याची बचत होते. आमच्या परिसरातील अनेक शेतकऱ्यांनी या उपकरणाचा अवलंब केला आहे. त्यामुळे आणेवारी 50 टक्के पेक्षा कमी असूनही आमचे गाव हिरवेगार झाले आहे. 

वॉटर कंडिशनर वापरल्याचे फायदे 
1) पाण्याची गुणवत्ता सुधारते 
2) पाण्याची मोठ्या प्रमाणात बचत होते. 
3) जमिनीत लाभदायक पोकळ्या तयार होऊन ओलावा टिकून राहतो. 
4) केषाकर्षणामुळे (कॅपिलरी ऍक्‍शन) वनस्पती पाणी शोषून घेतात व तगून राहू शकतात. 

फळबाग लागवडीचा फायदा म्हणजे कमी पाण्यातही काही पिके अधिक प्रमाणात तग धरून राहू शकतात. आवळ्याचे झाड तर सर्वाधिक पाण्याचा ताण सहन करू शकते. त्यामुळे बागेतील आवळ्याला सध्या तुलनेने पाणी दिले जात नाही. आता मोसंबीच्या झाडावर फळे लगडली आहेत. त्यामुळे या पिकाला प्राधान्याने पाणी दिले जाते. 

बागेतील पेरू आणि आंब्याच्या झाडांमध्ये मल्चिंग केले आहे. त्यामुळे बाष्पीभवन कमी होऊन जमिनीत अधिक काळ ओलावा टिकून राहतो. अशा प्रकारे झाडाच्या आवश्‍यकतेनुसार पाण्याचे उत्तम नियोजन करता येते. 

मी शेतीत मशागत करत नाही. रासायनिक खतेही देत नाही. त्यामुळे जमिनीत गांडुळे आणि लाभदायक जिवाणूंची वाढ होते. त्यामुळे जमीन पोकळ होते आणि अधिक काळ ओलावा टिकून राहण्यास मदत होते. संपूर्ण फळबाग क्षेत्राचे गट पाडून आवश्‍यकतेनुसार पाणीपुरवठा करतो. झाडांना पाणी देण्यापूर्वी झाडाची पाने आणि जमिनीतील ओलावा यांचे निरीक्षण करून गरज लक्षात घेऊनच पाणी दिले जाते. नव्या तंत्राचा वापर करूनच पाण्याचे काटेकोर नियोजन करता येते. पावसाचे पाणी साठवून ठेवून त्याचा पुनर्वापर करणे उपयुक्त ठरते. अर्थात वॉटर कंडिशनरचा वापर केला, पाण्याची गुणवत्ता सुधारली, शेत हिरवेगार झाले हे लगेच काही होणारे नाही. त्याला किमान एक-दोन वर्षे अवधी द्यावा लागतो. मात्र शेतकऱ्यांनी आज नियोजन सुरू केले तर पुढे त्यांना त्याची चांगली फळे नक्कीच मिळतील. 

पंढरीनाथ मोरे 
सांगवी भुसार, ता. कोपरगाव, जि. नगर 
संपर्क - 9881269253 

शेतकरी बंधूना राष्ट्रीय किसान दिनाच्या व नवीन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्या !....

शेतकरी बंधूना राष्ट्रीय किसान  दिनाच्या  व नवीन  वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्या !....



Friday, 16 November 2012

गहू :

1) गहू पिकासाठी चांगल्या निचऱ्याची भारी आणि खोल जमिनीची निवड करावी. जिरायती गव्हाची ओलावा टिकवून धरणाऱ्या भारी जमिनीत लागवड करावी. जिरायती गव्हाची पेरणी ऑक्‍टोबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात करावी. बागायती गव्हाची पेरणी नोव्हेंबरच्या पहिल्या पंधरवड्यात पूर्ण करावी. त्यासाठी जमिनीची पूर्वमशागत करून जमीन तयार ठेवावी. दोन ओळींतील अंतर 22.5 सें.मी. ठेवून पेरणी करावी. बियाणे पाच ते सहा सें.मी.पेक्षा जास्त खोल पेरू नये. 2) उभी -आडवी पेरणी करू नये. एकेरी पेरणीमुळे आंतरमशागत करणे सुलभ होते. दोन चाडी पाभरीच्या वापराने पेरणीसोबतच रासायनिक खताचा पहिला हप्ताही देता येतो. हलक्‍या व मध्यम जमिनीत भरपूर भरखते वापरावीत. 3) उतारानुसार जमिनीवर 2.5 ते 3.0 मीटर रुंदीचे सारे व आडव्या दिशेने पाट पाडावेत. नोव्हेंबरमध्ये पेरणी केल्यास हेक्‍टरी 100 ते 125 किलो बियाणे वापरावे. उशिरा पेरणीसाठी हेक्‍टरी 125 ते 150 किलो बियाणे वापरावे. पेरणी 18 सें.मी. अंतरावर करावी. जिरायती गव्हासाठी हेक्‍टरी 75 ते 100 किलो बियाणे वापरून 22.5 सें.मी. अंतरावर पेरणी करावी.

हरभरा लागवडी बाबत माहिती

हरभऱ्यासाठी मध्यम व भारी व पाण्याचा निचरा होणारी जमीन असावी. जिरायती हरभऱ्याची पेरणी 25 सप्टेंबर ते ऑक्‍टोबरच्या पहिल्या आठवड्यात करावी. बागायती हरभऱ्याची पेरणी 20 ऑक्‍टोबर ते 15 नोव्हेंबर या दरम्यान पूर्ण करावी. यामुळे जास्त उत्पादन मिळण्यास पोषक असलेल्या हवामानाचा पिकास उपयोग होतो. पेरणी वाफशावर करावी. हरभऱ्याच्या पेरणीसाठी वाणानुसार बियाण्याचे प्रमाण ठरवावे. विकास, फुले जी-12 या वाणांचे हेक्‍टरी 70 किलो; विश्‍वास व विजय या वाणांचे 85 किलो तर दिग्विजय, विशाल व विराट या वाणांचे 100 किलो बियाणे वापरावे. प्रमाणित व खात्रीशीर बियाणे वापरावे. बीजप्रक्रियेमध्ये प्रति किलो बियाण्यास दोन ते 2.5 ग्रॅम कार्बेन्डाझिम किंवा दोन ते 2.5 ग्रॅम थायरम चोळावे. पेरणीपूर्वी 10 किलो बियाण्यास 250 ग्रॅम रायझोबियम व स्फुरद जिवाणू संवर्धक चोळावे. बियाणे सावलीत सुकवून लगेच पेरावे. पेरणी 30 x 10 सें.मी. अंतरावर करावी. हरभरा-करडई आंतरपीक (6ः3) पद्धतीचा वापर करणे फायदेशीर ठरते. जिरायती हरभऱ्याला पेरणीपूर्वी प्रतिहेक्‍टरी 12.5 किलो नत्र आणि 25 किलो स्फुरद जमिनीत पेरून द्यावे. बागायती हरभऱ्याला पेरणीपूर्वी प्रतिहेक्‍टरी 25 किलो नत्र, 50 किलो स्फुरद व 32 किलो पालाश जमिनीत पेरून द्यावी. शक्‍यतो दोन चाडी पाभरीने पेरणी करावी. हरभरा पिकास साधारणपणे 12 सें.मी. पाण्याची गरज असते. जमिनीतील ओल पाहून पहिले पाणी 30 ते 35 दिवसांनी फांद्या फुटताना आणि दुसरे पाणी 60 ते 65 दिवसांनी घाटे भरताना द्यावे. प्रत्येक वेळी पाणी योग्य प्रमाणात द्यावे. जास्त पाणी दिले गेल्यास पीक उभळण्याचा धोका असतो. पेरणीनंतर 21 दिवसांनी कोळपणी आणि एक खुरपणी करावी. आवश्‍यकता भासल्यास दुसरी खुरपणी पीक फुलोऱ्यात येण्यापूर्वी करावी.

रोगाचे/किडीचे नाव : डाळींब मर


डाळींब

रोगाचे/किडीचे नाव : 
मर

रोगाचे कारण : 
हा रोग बुरशी , किडी आणि सूत्रतकृमींच्या प्रादुर्भावामुळे होत असून तो प्रतिबंधात्मक उपाय योजून आटोक्यात आणता येतो. 

प्रादुर्भाव व लक्षणे : 
1)झाडाची पाने शेंड्याकडून अचानक पिवळी पडण्यास सुरूवात होते. प्रथमतः एखादी फांदी वाळते. त्यानंतर त्याची तीव्रता वाढून संपूर्ण झाड वाळते. 
2)मुळे व खोडाचा आंतरछेद घेतला असता तपकिरी किंवा काळसर पट्टा दिसतो.
3)खोडास लहान छिद्रे पाडणा-या भुंगे-याच्या (शॉट होल बोरर) प्रादुर्भावामुळे मुख्य खोडावर आणि मुळावर लहान-लहान छिद्रे दिसतात. 
4)खोडकिडीचा प्रादुर्भाव झाल्यावर एखादी फांदी किंवा पूर्ण झाड वाळते.
5)मुळांवर सुत्रकमीच्या गाठी दिसतात. हे प्रमाण जास्त झाल्यास झाडे मरतात. 

प्रतिबंधात्मक उपाय : 
1)कार्बेन्डॅझीमचे ०.१ टक्के द्रावण ५ लिटर प्रती झाडास द्यावे. एक महीन्यानंतर हेक्टरी २.५ किलो ट्रायकोडर्मा + पॅसिलोमायसीस + १०० किलो शेणखत हे मिश्रण करून खोडाजवळ मिसळावे. ट्रायकोडर्मा बुरशीच्या वाढीसाठी दर महिन्याला २ किलो शेणखत प्रती झाड खोडाजवळ मिसळून द्यावे. 
2)मर रोग झालेल्या झाडांच्या आजूबाजूच्या २ ओळीतील झाडांना ट्रायकोडर्मा + पॅसिलोमायसिसचे प्रमाण ५ पटीने वाढवावे. तसेच ०.१ टक्के कार्बेन्डॅझीमचे द्रावण १० लिटर प्रती झाड या प्रमाणात द्यावे. 
3)सुत्रकृमी असलेल्या बागांमध्ये बहार घेताना हेक्टरी २ टन निंबोळी पेंड आणि एक ते दिड महिन्यानंतर ४० किलो १० टक्के दाणेदार फोरेट जमिनीत मिसळून द्यावे. 
4)शॉट होल बोररच्या नियंत्रणासाठी गेरू ४०० ग्रॅम + लिंडेन २० टक्के प्रवाही २.५ मिली किंवा क्लोरोपायरीफॉस २० टक्के प्रवाही ५ मिली + ब्लायटॉक्स २.५ ग्रॅम प्रती लिटर या प्रमाणात मिश्रण तयार करून त्याचा खोडास मुलामा द्यावा. तसेच लिंडेन किंवा क्लोरोपायरीफॉस + ब्लायटॉक्स वरीलप्रमाणे घेवून प्रती झाड ५ लिटर द्रावण खोडाशेजारी मुळांवर ओतावे. 
5)खोडकिडा नियंत्रणासाठी फेनव्हलरेट ५ मिली किंवा डायक्लोरव्हॉस १० मिली प्रती लिटर या प्रमाणात इंजेक्शनद्वारे छिद्रात सोडावे आणि छिद्रे चिखलाने बंद करावीत 

सामान्य माहिती : 
रोगास अनुकूल बाबी – 
1) भारी आणि कमी निचरा असलेल्या जमिनीत डाळींब पिकाची झालेली लागवड 
2) पावसाळ्याच्या सुरूवातीस असलेले उष्ण आणि आर्द्रतायुक्त हवामान 
3) झाडाच्या खोड आणि मुळाभावती सतत वाजवीपेक्षा जास्त राहणारा ओलावा 
शिफारशी – 
1) डाळींब हे पीक हलक्या ४५ सें.मी. खोलीपर्यतच्या जमिनीत घ्यावे. 
2) डाळींबाची लागवड ४.५ X ३.० मीटर अंतरावर करावी. 
3) सिंचनाचे पाणी त्या ठीकाणचा बाष्पीभवनाचा दर लक्षात घेवून ठीबक पध्दतीनेच द्यावे. ही सुविधा उपलब्ध नसल्यास पूर्ण वाढ झालेल्या डाळींबास उन्हाळ्यात ८-१० पावसाळ्यात १३-१४ (पाऊस नसतांना) व हिवाळ्यात १७-१८ दिवसांनी पाणी द्यावे.